DSÖ: “İnfertilite, Küresel Bir Halk Sağlığı Sorunudur.”

DSÖ: “İnfertilite, Küresel Bir Halk Sağlığı Sorunudur.”

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), infertiliteyi (kısırlık) sadece tıbbi bir durumun ötesinde, ekonomik bir bariyer ve sosyal bir hak mücadelesi olarak tanımlayarak ilk küresel kılavuzunu yayımladı.

İnfertilite Nedir ve Ne Kadar Yaygındır?

Dünya Sağlık Örgütünün resmî tanımına göre infertilite; 12 ay veya daha uzun süre düzenli, korunmasız cinsel ilişkiye rağmen klinik olarak gebelik elde edilememesi durumudur. Bu tanım, teşhis ve tedavi süreçlerinin ne zaman başlatılması gerektiğine dair net bir tıbbi sınır çizerek dezenformasyonun önüne geçilmesi bakımından önem taşır.

Küresel olarak üreme çağındaki her 6 kişiden 1’ini etkileyen infertilite, DSÖ duyurusunda göz ardı edilen bir sağlık sorunu olarak nitelendirilmiştir.

Ne Zaman Uzmana Başvurmalı?

ASRM ve ESHRE gibi otorite kaynaklar aynı söylemi paylaşıyor. Pratikte “İnfertilite değerlendirmesi ne zaman yapılır?” sorusunun yanıtı yaşa göre değişiyor.

• Kadın yaşı <35: 12 ay denemeden sonra değerlendirme gündeme gelir.
• Kadın yaşı ≥35: 6 ay denemeden sonra daha erken değerlendirme önerilir.
• Kadın yaşı >40: daha gecikmeden görüşme önerilebileceği belirtilir.

Not: Kişisel tıbbi kararlar için hekiminizle değerlendirme gerekir.

“Tedavi evde başlıyor,” Ne Demek?

DSÖ 2025 infertilite kılavuzu doğrultusunda tedavi, sadece klinikte başlayan bir protokol ile sınırlı görülmemeli. Hazırlık dönemi de sürecin parçası kabul edilmeli.

DSÖ’nün duyurusunda da önleme tarafında yatırım çağrısı var: okullar, birinci basamak ve üreme sağlığı hizmetlerinde fertilite/infertilite bilgisi; risk faktörleri ve yaşam tarzı müdahaleleri öneriliyor.

Bu kapsamda aşağıdaki tedbirler alınabilir:

• Tütün ve tütün ürünleri kullanımı varsa bırakma planı uygulanmalı.
• Beslenme düzeni ve fiziksel aktivite rutini oluşturulmalı.
• Stresten kaçınılmalı ve uyku düzeni oturtulmalı.
• Randevu öncesi âdet düzeni, varsa önceki gebelik öyküleri, kullanılan ilaçlar, geçirilmiş operasyonlar listesi hazırlanmalı.

PKOS Tedavisinde İlaç Protokollerinde Güncelleme Önerildi

Polikistik over sendromu, yumurtlama düzensizliğiyle infertilite sürecini zorlaştırabilen tablolardan biri. PKOS tanısı alan ve PKOS nedeniyle infertilite görülen hastalar için hedef, yumurtlamayı güvenli biçimde düzenlemek ve gebeliğe giden yolu hızlandırabilen bir plan kurmaktır.

DSÖ’nün infertilite kılavuzu, ovulasyon bozukluklarına bağlı infertilitede kanıta dayalı öneriler sunmayı ve klinik kararların kişinin özelliklerine göre şekillenmesini amaçlar.

Güncel uluslararası PCOS rehberlerinde ise ovulasyon indüksiyonunda ilk seçenek yaklaşımının güncellendiği, belirli ilaçların daha çok öne çıktığı görülür.

Bu bölümün pratik karşılığı şöyle özetlenebilir:

• PKOS’ta ilk basamak seçimi kişiye göre değişir.
• Tedavi planı, izlem takvimi ve hedefler netleşmeden hızlı karar iyi sonuç vermez.
• Sağlıklı yaşam tarzı desteği planın temel parçası olarak ele alınır.

Erkek İnfertilitesinde Aceleci Kararlardan Kaçınılmalı

İnfertilite değerlendirmesi çiftin birlikte ele alındığı bir süreçtir. DSÖ kılavuzu, erkek faktörünün değerlendirilmesini infertilite bakımının ana başlıklarından biri olarak konumlandırır.

Buradaki kritik nokta tek bir semen analizi sonucuyla kesin yargıya varmanın doğru bir yaklaşım olmadığıdır. Her ne kadar semen analizi erkek değerlendirmesinde temel araçlardan olsa da şu unsurlar hakkında bilgi sahibi olunması gerekir:

• Sperm kalitesi “sınırda” ya da “düşük” ise hekim tekrar test isteyebilir.
• Ateşli hastalık, enfeksiyon, yoğun stres, ilaç kullanımı gibi etkenler sonuçları etkileyebilir.

Amaç paniklemek değil, doğru örnekleme ve doğru yorum ile bir sonraki adımı planlamaktır.

Açıklanamayan İnfertilitede “Basamaklı Tedavi” Yaklaşımı

Açıklanamayan infertilite, temel testler normal görünmesine rağmen gebeliğin oluşmaması durumunu ifade eder. Açıklanamayan infertilite tanısı, süreci şekillendirir.

DSÖ’nün yaklaşımı, uygun olguda basamaklı ilerleme mantığına dayanır. Önerilerde, açıklanamayan infertilitede belirli basamaklar denendikten sonra IVF’nin ne zaman gündeme alınacağına dair net çerçeveler de yer alır:

• Uyarımlı aşılama başarısız olduğunda, DSÖ beklemeye devam etmek yerine tüp bebek tedavisini (IVF) koşullu önerir.
• IVF aşamasında ise bazı durumlarda IVF’in tek başına uygulanmasının, rutinde ICSI eklemek yerine tercih edilmesi yönünde güçlü öneride bulunur.

Her çift için “doğru basamak” aynı değildir. Zaman baskısı (yaş, deneme süresi), bulgular ve öncelikler birlikte değerlendirilir. Hedef, en hızlı yöntem değil; en doğru zamanda en doğru yöntem seçmektir.

Sık Sorulan Sorular

İçeriğin bu kısmında sık sorulan soruların yanıtlarını paylaşıyoruz.

İnfertilite ne kadar yaygın?

DSÖ, üreme çağındaki her 6 kişiden 1’inin, yaşamının bir döneminde infertilite yaşayabileceğini bildiriyor.

DSÖ infertiliteyi nasıl tanımlar?

12 ay ya da daha uzun süre düzenli korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması Dünya Sağlık Örgütünün yaptığı infertilite tanıtımıdır.

DSÖ’nün “basamaklı tedavi” dediği şey nedir?

Basit yönetim adımlarından başlayıp bulgulara ve tercihlere göre IUI/IVF gibi ileri seçeneklere kademeli geçiş.

Psikolojik destek neden gündemde?

DSÖ, infertilitenin kaygı, depresyon ve sosyal izolasyon duygularına yol açabildiğini; psikososyal desteğe sürekli erişim gerektiğini vurgular.