In Vitro Maturasyon (IVM) Nedir? Klasik Tüp Bebeğe Alternatif Olabilen Bu Yöntem Hakkında 6 Kritik Nokta

In Vitro Maturasyon (IVM) Nedir? Klasik Tüp Bebeğe Alternatif Olabilen Bu Yöntem Hakkında 6 Kritik Nokta

Halk arasında ilaçsız tüp bebek tedavisi olarak bilinen In vitro maturasyon (IVM); klasik in vitro fertilizasyondan (IVF) farklı olarak, oositlerin vücut dışında laboratuvar koşullarında olgunlaştırılması esasına dayanan bir yardımcı üreme tekniğidir.

Geleneksel IVF yöntemlerinde oosit olgunlaşması hormon ilaçları ile vücut içinde sağlanırken IVM tekniğinde henüz gelişiminin başında olan immatür oositler toplanmaktadır.

Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM) tarafından 2021 yılında yayımlanan komite görüşüne göre, bu teknoloji artık deneysel bir yöntem olarak kabul edilmemektedir. Ancak rutin bir uygulama olarak da kabul edilmez.

In Vitro Maturasyon (IVM) Nedir ve Nasıl Çalışır?

In vitro maturasyon (IVM), bazı hastalarda klasik tüp bebek tedavisine alternatif olarak değerlendirilebilen bir yardımcı üreme yöntemidir.

Klasik tüp bebekte yumurtalar genellikle hormon ilaçlarıyla vücut içinde olgunlaştırılır ve sonra toplanır. IVM’de ise henüz tam olgunlaşmamış yumurtalar, yoğun hormon uyarısı uygulanmadan ya da çok sınırlı destekle toplanır. Ardından bu yumurtaların olgunlaşma süreci, laboratuvarda özel kültür ortamlarında tamamlanır.

Bir yumurtanın döllenmeye hazır hâle gelmesi için iki sürecin uyum içinde ilerlemesi gerekir. İlki, yumurtanın genetik yapısının döllenmeye uygun hâle gelmesidir. İkincisi ise yumurtanın iç yapısının, döllenme sonrası embriyo gelişimini destekleyecek biçimde hazırlanmasıdır. Bu iki basamak aynı ritimde ilerlemediğinde, yumurta dışarıdan olgun görünse bile gelişim potansiyeli istenen düzeyde olmayabilir.

Güncel IVM yaklaşımlarında bu dengeyi korumaya odaklanan daha gelişmiş laboratuvar yöntemleri de kullanılabilir. Bunlardan biri iki aşamalı bir sistemdir. Bu yöntemde yumurta önce kısa bir süre kontrollü biçimde bekletilir. Amaç, iç hazırlığını tamamlaması için zaman kazandırmaktır. Sonraki aşamada ise olgunlaşma süreci tamamlanır ve yumurta döllenmeye hazır hâle getirilir. Böylece yumurtanın daha dengeli ve daha kontrollü bir şekilde olgunlaşması hedeflenir.

IVM Kimler İçin Uygundur?

Polikistik Over Sendromu (PCOS) veya polikistik over (PCO) görünümüne sahip olan ve over hiperstimülasyon sendromu (OHSS) açısından yüksek risk taşıyan hastalar birincil adaylardır.

Östrojene duyarlı kanser öyküsü olan bazı hastalarda, kontrollü over stimülasyonuna uygunluk sınırlıysa IVM bir seçenek olarak değerlendirilebilir. Ancak bu gruptaki etkinlik verileri hâlâ sınırlıdır.

Gonadotoksik tedavi öncesinde fertilite prezervasyonu planlanan ve klasik IVF için zamanı kısıtlı olan bazı hastalarda da IVM değerlendirilebilir.

Mevcut verilere göre IVM için en uygun adaylar, çoğunlukla yüksek antral folikül sayısına sahip seçilmiş hastalardır.

IVM Tedavisinin Avantajları Nelerdir?

Daha düşük ilaç yükü nedeniyle IVM, özellikle OHSS riski yüksek hastalarda bu riski belirgin azaltabilir.

Klasik IVF döngülerine kıyasla daha az enjeksiyon gerektirir ve tedavi süresi daha kısadır.

İlaç maliyetlerinin düşük olması ve izlem (monitörizasyon) gereksiniminin azlığı nedeniyle finansal yükü azaltabilir.

Daha az enjeksiyon, daha kısa hazırlık süreci ve daha düşük ilaç yükü nedeniyle bazı hastalar için daha az tedavi yükü taşıyan bir alternatif olabilir.

IVM Tedavi Süreci Adım Adım Nasıl İlerler?

İn vitro maturasyon (IVM) tedavisi, olgunlaşmamış yumurtaların toplanıp laboratuvarda olgunlaştırılması esasına dayanır. Süreç genel olarak birkaç temel adımdan oluşur.

1. Yumurtaların toplanması

IVM’de yumurtalar, klasik tüp bebekten farklı olarak daha küçük foliküllerden toplanır. Bu işlem, olgunlaşmamış yumurtaların hassas yapısı nedeniyle dikkat ve deneyim gerektirir.

2. Laboratuvarda olgunlaştırma

Toplanan yumurtalar, özel kültür ortamlarında 24 ila 48 saat izlenir. Bu sürede döllenmeye uygun hâle gelmeleri hedeflenir. Bazı merkezlerde, yumurtanın iç gelişimini desteklemek için iki aşamalı daha güncel laboratuvar yöntemleri de kullanılabilir.

3. Döllenme ve embriyo gelişimi

Olgunlaşan yumurtalar çoğunlukla mikroenjeksiyon (ICSI) yöntemiyle döllenir. Döllenme sonrası gelişen embriyolar birkaç gün boyunca laboratuvarda takip edilir.

4. Embriyo transferi veya dondurma

Embriyo gelişimine ve rahim içi koşullara göre transfer aynı döngüde yapılabilir. Uygun görülürse embriyolar dondurulur ve transfer daha sonraki bir zamanda planlanabilir.

İlaçsız Tüp Bebek Başarı Oranları Nasıldır?

Das ve Son’un 2023 tarihli derlemesinde atıf verilen bir karşılaştırma çalışmasında, PCOS hastalarında canlı doğum oranı IVF grubunda %40,7; IVM grubunda %23,5 olarak bildirilmiştir.

2018 yılında gerçekleştirilen bir araştırmada, 921 PCOS hastasında hCG tetiklemeli IVM döngüsü sonrası kümülatif canlı doğum oranı %33,7 olarak bildirilmiştir.

Mevcut veriler, IVM’de blastokist dönüşümü ile implantasyon ve gebelik sonuçlarının bazı hasta gruplarında klasik IVF’den daha düşük olabileceğini düşündürmektedir.

IVM Tedavisinin Riskleri ve Dezavantajları Var mı?

İn vitro maturasyon (IVM), daha az ilaç kullanımı ve bazı hasta gruplarında daha düşük OHSS riski potansiyeli nedeniyle dikkat çeken bir yöntemdir. Buna rağmen her hasta için ideal seçenek değildir.

ASRM’nin 2021 komite görüşü, IVM’nin özellikle seçilmiş hasta grubunda değerlendirilmesi gerektiğini; başarı oranı, merkez deneyimi ve uzun dönem veri gücü açısından klasik IVF’ye göre bazı sınırlılıklar taşıdığını vurgular.

IVM’nin en önemli dezavantajlarından biri, bazı hasta gruplarında implantasyon, gebelik ve canlı doğum sonuçlarının klasik IVF’ye göre daha düşük seyredebilmesidir. ASRM, hastaların bu konuda açık biçimde bilgilendirilmesi gerektiğini; özellikle blastokist dönüşümünün ve gebelik oranlarının geleneksel IVF’ye göre düşebileceğini belirtir.

IVM, herkese uygulanabilen standart tüp bebek tedavi seçeneği gibi düşünülmemelidir. ASRM’ye göre en uygun adaylar daha çok yüksek antral follikül sayısı bulunan hastalardır. Bu nedenle PCOS veya PCO benzeri over yapısı olan hastalarda daha sık gündeme gelir. Hasta seçimi doğru yapılmadığında, yöntemin sağladığı teorik avantajlar pratikte karşılık bulmayabilir.

IVM’de yumurta laboratuvarda metafaz II aşamasına ulaşsa bile bu, her zaman tam gelişim yeterliliği anlamına gelmez. ASRM, nükleer olgunlaşma ile sitoplazmik olgunlaşmanın her zaman aynı kalitede ilerlemeyebileceğini ve bu nedenle embriyo gelişim potansiyelinin sınırlanabileceğini belirtir.

Mevcut veriler ilk bakışta güven verici görünse de, IVM ile doğan çocuk sayısı klasik IVF’ye göre daha azdır. ASRM bu nedenle malformasyon, anomali ve gelişimsel sonuçların henüz yeterli güçte değerlendirilemediğini söyler.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Şimdi sıra IVM hakkında sık sorulan soruların yanıtlarında…

İlaçsız tüp bebek (IVM) gerçekten tamamen ilaçsız mı yapılır?

Biyolojik tanımı gereği ilaçsız yapılabilir; ancak klinik uygulamada oosit verimini artırmak için sıklıkla kısa süreli düşük doz FSH veya toplama öncesi tetikleme kullanılabilir.

IVM tedavisi ağrılı bir süreç midir?

Oosit toplama işlemi daha fazla folikül girişi gerektirdiği için IVF'den daha uzun sürebilir. Komplikasyon oranları ve ağrı skorları açısından IVF ile arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır.

IVM ile hamile kalma şansı nedir?

IVM başarı oranı; yaş, over yanıtı, PCOS varlığı, embriyo gelişimi ve merkezin deneyimine göre değişir. Seçilmiş hasta gruplarında anlamlı bir seçenek olabilir. Yine de mevcut veriler, klasik IVF’nin çoğu karşılaştırmada daha yüksek gebelik ve canlı doğum oranlarına ulaşabildiğini göstermektedir.

IVM mi yoksa klasik tüp bebek mi daha avantajlıdır?

OHSS riski yüksek ya da kontrollü hormon uyarımının uygun görülmediği bazı hastalarda IVM güvenlik ve ilaç yükü açısından öne çıkabilir. Genel gebelik ve canlı doğum başarısı açısından ise klasik IVF’nin kanıt tabanı daha güçlüdür.

IVM tedavisi ne kadar sürer?

Stimülasyon süreci kısa olduğu için IVM döngüsü genellikle 2 ila 10 gün içinde oosit toplama aşamasına ulaşılabilir. Kesin süre; kullanılan protokole, siklus zamanlamasına ve hastanın klinik durumuna göre değişir

Kaynaklar:

Practice Committees of the American Society for Reproductive Medicine, the Society of Reproductive Biologists and Technologists, and the Society for Assisted Reproductive Technology. (2021). In vitro maturation: a committee opinion. Fertility and Sterility, 115(2), 298-304. https://doi.org/10.1016/j.fertnstert.2020.11.018

Das, M., & Son, W.-Y. (2023). In vitro maturation (IVM) of human immature oocytes: is it still relevant? Reproductive Biology and Endocrinology, 21(110). https://doi.org/10.1186/s12958-023-01162-x

Gong, X., Li, H., & Zhao, Y. (2021). The improvement and clinical application of human oocyte in vitro maturation (IVM). Reproductive Sciences. https://doi.org/10.1007/s43032-021-00613-3